Ardahan

Hap niteliğinde bilgiler

Şehir Hakkında: Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz’in kesiştiği noktada yer alan Ardahan, doğal güzelliklerle çevrili bir şehrimiz. Bir tarafında Kars, bir tarafında Artvin bir diğer yanında ise aynı nehri paylaştığı kapı komşusu Gürcistan. Her bölgenin güzelliğini bünyesinde barındıran Ardahan, doğa gezisine çıkabilmeniz için en güzel rotaları bünyesinde barındırıyor.

Kaç Günde Gezilir? Ardahan’ı ortalama 3 günde gezebilirsiniz.

Ne Zaman Gidilir? Ardahan’da soğuk havalar Eylül – Mayıs aylarına kadar sürdüğünden dolayı, seyahat etmek için en uygun zaman yaz ayları olacaktır.

Şehir İçi Ulaşım: Ardahan’da şehir içi ulaşım için; otobüs, minibüs ve taksilerden faydalanabilirsiniz. Şehirden, ilçelere her gün kolaylıkla ulaşım sağlanır ve araçların kalkış saatleri yolcu sayısına göre değişkenlik gösterebilir.

Yapmadan Dönmeyin! Ardahan’a gelmişken, Artvin sınırlarında yer alan doğa harikası milli parkları ziyaret edebilir, ya da kışın aylarca buz tutmuş bir şekilde kalan Çıldır Gölü’nde unutamayacağınız bir gezintiye çıkabilirsiniz. 🙂

*Ardahan Gezilecek Yerler Videosu

*Ardahan Gezilecek Yerler Haritası

*Ardahan Gezilecek Yerler

-Turistik Noktalar

1.Atatürk Silüeti

atatürk silüeti

Burası neresi? Ardahan’ın oldukça ilginç bir manzaraya sahne olan bu gezi noktasını Ardahan gezilecek yerler listemize eklemezsek olmazdı. Ardahan şehir merkezine yarım saatlik uzaklıkta bulunan Damal ilçesinde yer alan siluet, ilk defa 1954 yılında köyün çobanı tarafından keşfedilmiş.

Neden gitmeliyim? Çekilen fotoğrafların Genelkurmay Başkanlığı’na gönderilmesi sürecinden sonra koruma altına alınan alanda, her yıl temmuz ayında düzenlenen Damal Şenlikleri’ne katılabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

2.Akçakale Adası

akçakale adası

Burası neresi? Listemizde yerini alan doğa harikası mekanlardan bir diğeri de, Çıldır ilçesinde yer alan tarihi Akçakale Adası. 10 bin yıllık tarihiyle oldukça önemli tarihi eserlere ve kazı çalışmalarına ev sahipliği yapan bu sit alanı, son dönemlerde düğün fotoğraf çekimleri içinde sıkça gidilen mekanlardan biri haline gelmiş.

Neden gitmeliyim? Çaldır Gölü’nün yanı başında yer alan ada, küçük bir yol ile beraber karaya bağlanmış. Aynı zamanda bir yerleşim yeri de olan adaya güzel bir yürüyüş yaparak geçebilir, harika fotoğraflar çekildikten sonra, tarihi kazı alanlarını da dolaşabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

75402 Akçakale/Çıldır/Ardahan

3.Ardahan Kalesi

Ardahan Kalesi

Burası neresi? Şehrin en önemli simgelerinden biri olan tarihi Ardahan Kalesi, gezilecek yerler listesinde bir numara olmalı. Şehre geldiğinizde mimari yapısı ve mistik enerjisiyle en başta dikkatinizi çekecek olan yapı, Osmanlı Dönemi’nden şehre kalmış en önemli yapılardan biri.

Neden gitmeliyim? Daha eski bir yapının üzerine inşa edilmiş olsa da, 16. Yüzyıl eseri olarak kabul edilen kale, nehir kenarında ve oldukça keyifli bir gezi noktasında yer alıyor. Ayrıca Ardahan’ın diğer kalelerini merak edecek olursanız, Ardahan Tarihi Yerler yazımıza da bir göz gezdirebilirsiniz. 🙂

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

Halilefendi, Şehitler Cd. No:24, 75000 Ardahan Merkez/Ardahan

-Ulusal ve Milli Parklar

4.Karagöl – Sahara Milli Parkı

Karagöl - Sahara Milli Parkı

Burası neresi? Görseliyle dahi herkese orada olma hayali kurdurtacak bu doğa harikası milli park, aslında Artvin iline bağlı. Ancak Ardahan ile sınırda yer alan milli parka aracınızla kolayca gidebileceğiniz için listemize eklemek istedik. Ardahan şehir merkezinden 1 saatlik yolculuk gerçekleştirdiğinizde ulaşabileceğiniz milli park, Türkiye’nin tabiat harikası değerlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Neden gitmeliyim? 1994 yılında milli park olarak kabul edilen alan, Artvin’in Şavşat ilçesinde bulunuyor. Kendi aracınızla gitmeyecekseniz, Şavşat ilçesine geldikten sonra köy otobüsleriyle ulaşabileceğiniz milli parkın içerisinde Sahara yaylası ve Şavşat Karagöl’ü yer alıyor. Yaylada doğa yürüyüşünden pikniğe kadar pek çok etkinlik yapılabiliyor. Özellikle yaz aylarında Karagöl’ün etrafı turistlerde dolup taşıyor.

Milli parkın içinde konaklayabilmeniz için herhangi bir tesis yer almıyor. Ancak Artvin’in parka yakın olan köylerinde konaklayabilir, ya da milli parkta yer alan restoran işletmesinin açtığı kamp alanında çadır ya da karavanla kamp yapabilirsiniz. Çadır kurmak istediğinizde tesise ortalama 25 – 30 TL arasında bir kira bedeli ödemeniz gerekiyor. Banyo ve tuvalet ihtiyacınızı da konakladığınız tesiste giderebiliyorsunuz.

Kaçırmayın! Göle geldiğinizde yapabileceğiniz bir diğer unutulmaz aktivite de, göl üzerinde bulunan 20 dakikası 20 TL olan kiralık sandallarla yapacağınız göl turu. Dupduru gölün üzerinde sandalla gezerken tabiatın harikalığına hayran kalabilir, yıllar önce gölün içerisine bırakılıp sayıları artan Japon balıklarını da seyre dalabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

08790 Şavşat/Artvin

7/24

Araç başı 12 TL

5.Cemal Tural Tabiat Parkı

Cemal Tural Tabiat Parkı

Burası neresi? Çamlıçatak Köyü sınırlarında yer alan Cemal Tural Tabiat Parkı, şehir merkezine 5 km uzaklıkta konumlanıyor. İçerisinde birçok bitki ve ağacı barındırmasının yanı sıra, hayvan çeşitlerine bile rastlayabilirsiniz.

Neden gitmeliyim? Buranın sık sık tercih edilmesinin sebeplerinden biri; piknik yapılabiliyor ve piknik için ihtiyaç duyacağınız çoğu şeyin bile bulunuyor olması. Sadece mangal ve siz eksiksiniz sanırım. 🙂

Temiz havasını içinize çekebilir, bir doğa yürüyüşü yapabilir, bisiklet sürebilirsiniz. Bu güzellikleri dışında, çocuklarınız da düşünülmüş ve onlar için bir oyun parkı yer alıyor. Mangal da etler pişerken, çocuklarınız da sıkılmadan vakit geçirebilirler. 🙂

Kaçırmayın! Yaz aylarında, ”Bal Festivali” düzenlenerek çeşitli etkinlikler yapılıyor. Seyahatinizi yaz ayına denk getirirseniz, bu eğlencelere katılabilirsiniz. Ayrıca burada kamp alanlarının mevcut olduğunu ekleyelim. İster kendi çadırınız ile kamp yapın ister karavanla kamp yapın…

Not: Kendi çadırınız ile geldiğinizde 17 TL, karavanla geldiğinizde ise günlük 23 TL ücret vermeniz gerekiyor.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

Ardahan Çıldır Yolu, 75000 Çamlıçatak/Ardahan Merkez/Ardahan

08.00 – 00.00

Şahıs: 3 TL / Otomobil: 9 TL

-Yaylalar

6.Bülbülan Yaylası

bülbülan yaylası

Burası neresi? Ardahan gezi keşfimize şehrin yemyeşil doğasını en güzel hissedebileceğiniz yerlerden biri olan Bülbülan Yaylası’yla devam ediyoruz. Ardahan ile Artvin sınırında yer alan bu doğa harika yayla, şehir merkezine 40 km uzaklıkta yer alıyor.

Doğu Karadeniz sınırında yer aldığı için yörenin doğa özelliklerini gösteren yayla, Ardahan’a geldiğinizde mutlaka gezmeniz gereken doğal yerlerin başında geliyor. Doğayla baş başa kalmayı tercih edenlerdenseniz, Bülbülan yaylasında harika bir gün geçirebilirsiniz.

Neden gitmeliyim? Genellikle yaz aylarında ziyaret alan yaylada, doğa yürüyüşlerinden, dağ tırmanışına kadar pek çok aktivite gerçekleştirebilirsiniz. Eğer şanslıysanız her yıl yaz aylarında düzenlenen Bülbülan Yayla Festivali’ne denk gelebilirsiniz. Yaylayı ziyaret etmeniz için illa yaz ayı olmasına da gerek yok. Bembeyaz kar perdesine bürünmüş yayla manzarasını gördüğünüzde kendinizi Alp Dağları’nda hissedebilirsiniz.

Uyarı! Yaylaya gitmek için herhangi bir toplu ulaşım aracı bulunmuyor. Kendi özel aracınızla gidebileceğiniz yaylaya, Ardahan şehir merkezinden Göle – Artvin tabelalarını takip ederek kolayca ulaşabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

Bülbülan Geçidi, 08390 Geçitli/Ardanuç/Artvin

7.Yalnızçam Yaylası

yalnızçam yaylası

Burası neresi? Ardahan şehir merkezine 15 km mesafede bulunan Yalnızçam Yaylası, şehir ile Doğu Karadeniz arasında köprü oluşturuyor desek yalan olmaz. Özel aracınızla oldukça kolay bir şekilde ulaşabileceğiniz yayla, deniz seviyesinden 2715 metre yükseklikte yer alıyor. Yaylaya geldiğinizde kendinizi renkli bir tablonun içerisindeymiş gibi hissedebilirsiniz, çünkü yaylanın renkleri o kadar güzel ki hayran kalmamak el değil.

Neden gitmeliyim? Ardahan’da yer alan diğer yaylalar gibi genellikle yaz aylarında yoğun ziyaret alan yayla, oldukça az nüfuslu Yalnızçam Köyü’nün içinde yer alıyor. Köyün sakinleri dışında yaz mevsiminde yayla festivalleri ve doğa sporları için ziyaret edilen bu harikası yaylada, doğanın tadını sevdiklerinizle çıkarabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç 

75000 Yanlızçam/Ardahan Merkez/Ardahan

8.Göle Okçuoğlu Yaylası

göle okçuoğlu yaylası

Burası neresi? Ardahan’da yer alan diğer bir doğa harikası yayla ise, şehrin en güzel kamp alanlarından biri olan Okçuoğlu Yaylası. Ardahan şehir merkezine 40 dakika uzaklıkta bulunan Göle ilçesinde yer alan Göle Okçuoğlu Yaylası, herhangi bir tesisin ve konaklama yerinin bulunmadığı tamamen doğal bir yayla.

Neden gitmeliyim? Genellikle dağcıların ve doğa severlerin kamp yapmak için uğradığı yayla, tamamen doğayla baş başa kalabilmeniz için en uygun ortamı sunuyor. Kendi çadırınızla ve yemeğinizle gelmeniz gereken yaylada, ihtiyaçlarınızı giderebileceğiniz herhangi bir alan da mevcut değil. Özel aracınızla ulaşabileceğiniz yaylada dilerseniz günübirlik treeking yapabilir, sevdiklerinizle güzel bir gün geçirebilirsiniz.

Uyarı! Okçuoğlu Yaylası aynı zamanda yabani hayvanların da yuvası olduğu için, ziyaretiniz ve konaklamanız sırasında yabani hayvanlarla karşılaşabilirsiniz. Konaklama sırasında bir rehberden yardım almanızı ya da bölgeyi bilen bir kişiyle hareket etmenizi tavsiye ederiz.

-Göller

9.Aktaş Gölü

Aktaş Gçlü

Burası neresi? Ardahan’ın meşhur gezi duraklarından olan göller, yaz kış farketmeden doğal güzelliğiyle ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Ardahan ile Gürcistan sınırında yer alan Aktaş Gölü, 1798 metrelik rakımda bulunuyor. Ardahan merkeze 52 km uzaklıktaki göl, Çıldır ilçesine yakın olduğu için özel aracınızla Çıldır’a gitmeniz gerekiyor.

Neden gitmeliyim? Çevredeki derelerden beslenen göl, aynı zamanda bölgenin farklı kuş türlerine de ev sahipliği yapıyor. Pelikanların yuvası olarak bilenen gölün çevresinde herhangi bir işletme bulunmuyor. Ancak gölün etrafında yer alan çayırlarda güzel bir piknik yapabilir, kuşları keyifle izleyebilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

10.Çıldır Gölü

Çıldır Gölü

Burası neresi? Ardahan ile Kars sınırında yer alan Türkiye’nin en önemli ve en büyük ikinci gölü olan Çıldır Gölü, Ardahan geziniz sırasında görmeniz gereken yerlerin başında geliyor. Şehir merkezine 45 km mesafede yer alan göl, Çıldır ilçesinin içinde yer alıyor. Türkiye’nin hatta dünyanın her yerinden turistleri ağırlayan göl, eşsiz bir tabiat harikası.

Neden gitmeliyim? Deniz seviyesinden 1956 metre yükseklikte bulunan bu büyük göl, yazın yeşilliklerin ortasında kalırken, kışın ise neredeyse tamamen donuyor. 1 metreyi aşan buz derinliğiyle üzerinde rahatça gezilebilen gölde at arabalarıyla yapılan gezi turu da klasik bir etkinlik haline gelmiş.

Kaçırmayın! Nisan ayına kadar buzu çözülmeyen gölde, harika bir yürüyüş yapıp fotoğraflar çekilebilir, ya da balıkçılardan rehberlik alarak buzları delerek balık avlayabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

11.Balık Gölü

balık gölü

Burası neresi? Yazımızı süsleyen bu minik ama harika manzaralar doğuran bir diğer göl ise Balık Gölü. Ardahan şehir merkezine 1 saatlik mesafede yer alan Posof ilçesindeki bu göl, Kanlıdağ’ın kuzey kısmında bulunuyor.

Neden gitmeliyim? Ardahan geziniz sırasında çevre ilçeleri gezerken uğrayabileceğiniz noktalardan biri olan göl, alabalık ve kunduzlarıyla meşhur olduğu için, güzel bir balık tutma etkinliği de gerçekleştirebilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

12.Şırata Gölleri

şırata gölleri

Burası neresi? Ardahan’ın sınırının ötesinde, Artvin’e bağlı olan bu buzul gölleri, doğa severlerin mutlaka uğradığı yerlerin başında geliyor. Karadeniz iklimiyle bezenmiş bu doğa harikası alana, Artvin’in Şavşat ilçesinde yer alan Pınarlı Köyü üzerinden ulaşabiliyorsunuz. Arsiyan Dağı’nın eteklerinde yer alan göller, büyük ve küçük olarak adlandırılmış.

Neden gitmeliyim? Rengarenk çiçeklerle kaplı yaylaların içinden yürürken kendinizi cennete gelmiş gibi hissedebilirsiniz. Zira doğanın pastel tonları öyle göz alıcı ki, göle ulaştığınızda dahi gölün yemyeşil rengi karşısında sadece hayranlık duyabiliyorsunuz.

Kaçırmayın! Kışın çoğu zaman donmuş bir şekilde olan göl, yazları çözüldüğünde dupduru ve tertemiz görüntüsüyle ortaya çıkıyor. Farklı farklı balıkların yüzdüğü büyüklü küçük göllerin olduğu alanda harika fotoğraflar çekebilir, unutamayacağınız bir gün geçirebilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

08790 Pınarlı/Şavşat/Artvin

-Şelaleler

13.Suatan Şelalesi

suatan şelalesi

Burası neresi? Ardahan’a geldiğinizde gezebileceğiniz gezi duraklarından belki de en zor ulaşılanı Suatan Şelalesi. Şelale Artvin’e bağlı Şavşat ilçesinde yer alıyor ancak Ardahan’a 45 km mesafede yer aldığı için araçla kolayca gidebileceğiniz bir uzaklıkta bulunuyor. Ancak zorluk kısmı araçla gidilen kısımda değil. Aracınızı bırakmak zorunda kaldığınız yerden itibaren şelaleye ulaşabilmek için 2 saatlik bir yürüyüş gerçekleştirmeniz gerekiyor.

Neden gitmeliyim? Treeking ve doğa keşfi sevenler için oldukça eğlenceli ve zevkli olabilecek bu iki saatlik zaman diliminde, doğanın tadını çıkarabilirsiniz. Şelalenin olduğu alana ulaşmadan önce karşınıza tarihi Tamara Odaları olarak anılan, Ortaçağ’da yaşayan din adamlarının konaklama bölgesi çıkacak. Yaklaşık 15 km sonra ise 60 metre yükseklikten dökülen huzur veren Suatan Şelalesi’ne ulaşabilirsiniz.

Uyarı! Şelalelere ulaşan yola çıkmanız için Artvin’in Şavşat ilçesinde yer alan Aşağı Koyunlu Köyü’ne ulaşmanız gerekiyor. Şelaleye ancak köyden özel olarak yapılan patika yol ile ulaşabiliyorsunuz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

08790 Kirazlı/Şavşat/Artvin

-Dağlar

14.Kısır Dağı

kısır dağı

Burası neresi? Gördüğünüz manzara Amerika’da yer alan bir çöle ait değil. Ardahan’ın Çıldır ilçesinde yer alan oldukça geniş bir alana sahip Kısır Dağı’nın etekleri. Şehir merkezine 30 km uzaklıkta bulunan dağ, Doğu Anadolu’nun en yüksek dağlarından biri olarak biliniyor.

Neden gitmeliyim? Dağın bulunduğu alanda ve eteklerinde vakit geçirebileceğiniz herhangi bir tesis veya işletme yok. Ancak kişisel aracınızla sessiz ve sakin bir yolda müzik dinleyerek keşif turuna çıkmak, ve yolda harika fotoğraflar çekmek isterseniz, Kısır Dağı en uygun alanlardan biri.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

75000 Gölbelen/Çıldır/Ardahan

-Nehirler

15.Kura Nehri

kura nehri

Burası neresi? 1515 km uzunluğuyla bölgenin en uzun nehirlerinden biri olarak bilinen Kura Nehri, Ardahan şehrinin simgelerinden biri. Ancak nehir sadece Ardahan’da bulunmuyor. Gürcistan’ı da baştan başa gezen nehir, sınır bir bölgede yer alıyor. Şehrin Göle ilçesinden doğan nehir, Azerbaycan’ın deniziyle birleşerek son buluyor.

Neden gitmeliyim? Böylesine büyük bir gölden bahsederken, bulunduğu şehirlere kattığı havayı az çok tahmin edebiliyorsunuzdur. Yaklaşık 76 kilometrelik kısmı Ardahan’da yer alan nehir, yer yer üzerinde yer alan köprüleri ve kışın buz tutan donmuş görüntüsüyle oldukça güzel bir manzara ortaya çıkarıyor.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

*Ardahan Çevresinde Gezilecek Yerler

-Yakınındaki Turistik Şehirler

16.Artvin

Artvin

Burası neresi? Karadeniz bölgesinde yer alan Artvin, doğal güzelliklerin zenginliği ile birçok ziyaretçiyi ağırlıyor. Ormanları, milli parkları, yaylaları, gölleri, şelaleleri bir yana, tarihi kalıntıları, kaleleri, camileri, kilise ve köprüleri bir yana… Yemyeşil manzarasına doyamayacağınız kesin ve tekrar gelmek isteyeceğiniz nadir yerler arasında.

Neden gitmeliyim? Doğa yürüyüşleri yapmayı ve doğada kalmayı seviyorsanız, mutlaka yolunuz Artvin’e düşmeli. 🙂 Özellikle kısa bir tatil düşünenler; küçük bir valiz ya da sırt çantası hazırlamalı ve Ardahan’dan sonra rotayı Artvin’e çevirin!

Nasıl ulaşırım? Ardahan Artvin arası mesafe yaklaşık 2 saate aşkın sürüyor. Ya otobüsle ya da özel araçla kolaylıkla ulaşım sağlayabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

17.Kars

Kars

Burası neresi? Kars, Türkiye’nin belkide en soğuk illerinden biridir ancak bu sizi yanıltmasın. Çünkü kayak merkezleri ile tatilinize kaldığınız yerden devam edeceksiniz. Kars, Türk – Rus savaşının merkezinde bulunarak da oldukça önemli bir konuma gelmiş. Belli bir süre Rus yönetimi altında kalan Kars, böylece çoğu mimarisinde Rus mirasından izler taşıyor.

Neden gitmeliyim? Türkiye’nin en görkemli kalelerinden birine sahip olması, kendine özgü geleneksel mutfağı ile harika bir seyahat noktası olup çıkıyor. Kışlık kıyafetlerinizi giyinin ve Kars’a doğru yolculuğa başlayın! 🙂

Nasıl ulaşırım? Ardahan Kars arası mesafenin yakın olduğunu ve yaklaşık 1 saate gitmenin mümkün olduğunu söyleyelim. İster özel aracınızla ister otobüsle ulaşım sağlayın!

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

18.Erzurum

Erzurum

Burası neresi? Kars kadar, soğuklarıyla bilinen bir diğer ilimiz Erzurum… Arkeolojik ve doğa güzelliklerini keşfe çıkmaya ne dersiniz? Birçok farklı toplulukları içerisinde barındıran ve her topluluğun ayrı ayrı kültürüne de yansıtmasıyla görülmeye değer bir şehirdir. Neredeyse her mevsim yapılacak bir şeyler bulabileceğiniz Erzurum’da; kışın kayak merkezlerine gidebilir, yazın yaylalarda serinleyebilir, ilkbahar aylarında ise doğa gezileri ve trekking yapabilirsiniz.

Nasıl ulaşırım? Ardahan Erzurum arası otobüs yolculuğunun yaklaşık olarak 3 saat sürdüğünü ve biraz uzak olduğunu belirtelim. 🙂

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

19.Ağrı

Ağrı

Burası neresi? Türkiye’nin en yüksek dağına ev sahipliği yapan şehir, ismini bu dağdan alıyor. Ağrı Dağı’nın üstünde hiç eksilmeyen bir kar düşünün… Üstelik dağcılık ve yürüyüş sporları da yapabiliyorsunuz. Turistler tarafından fazla ilgi görmesinin bir nedeni de, kayak sporuna elverişli olmasıdır. Özellikle Ağrı Dağı için daha çok merak edilip ziyaret edildiğinin altını çizelim. Ağrı Dağı dışında; ovaları, gölleri, kaplıcaları ve geçmişten kalan tarihi esintileriyle Ağrı gezintiye çıkmak için ideal bir rota…

Nasıl ulaşırım? Ardahan Ağrı arası mesafenin biraz uzak olduğunu ve yaklaşık 3 saatten fazla sürdüğünü söyleyelim. Özel aracınızla veya otobüsle ulaşım sağlayabilirsiniz.

Google Haritalar'da AçGoogle Haritalar’da aç

DÜŞÜNCELERİNİZİ BİZİMLE PAYLAŞIN, YORUM YAZIN!

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.