bitlis tarihi yerler

Binlerce yıllık tarihiyle görenleri büyüleyen Bitlis, tarihi eserleriyle karşınızda.

Bitlis, Selçuklu Devlet’inden, Urartular’a tarihe yön veren devletlerin ve önde gelen isimlerin varlığına ev sahipliği yapmış, oldukça önemli bir şehir. Her dinden milletin yaşam sürdüğü Doğu’nun en önemli tarihi eserlerini bünyesinde barındıran Bitlis’i, sizler için keşfe çıktık. İşte sizler için hazırladığımız, şehre geldiğinizde mutlaka görmeniz gereken Bitlis’in tarihi noktaları;

Kaleler

1. Tatvan Kalesi

tatvan kalesi

Tatvan ilçesinin Eski Ahlat yolu üzerinde yer alan kale, tarihi bilgilere göre 1550-1560 yılları arasında inşa edilmiş. Kanuni Sultan Süleyman’ın Veziri olan Zal Paşa’nın yaptırdığı kale, Tuğ Mahallesi’nde bulunuyor.

Uzun yıllar bölgenin korunmasında önemli rol oynayan kale, Adilcevaz ve Ahlat Kalesi’nin İran Şahı Tahmasap tarafından ele geçirilmesinden sonra istila edilmiş. İstila edildikten sonra kaleden Van’a giden yardımların engellenmesi için yıktırılan kale, geriye kalan kalıntılarıyla günümüze kadar ulaşabilmiş.

2. Ahlat Kalesi

ahlat kalesi

Bitlis’in ilçelerinden biri olan Ahlat’ta yer alan tarihi kale, Ahlat Sahil Kalesi adıyla da biliniyor. Kale Osmanlılar zamanında inşa edilmiş olsa da, aslında ilk olarak Urartular tarafından inşa edilmiş. 1224 yılında yaşanan büyük bir deprem sonrası yıkılan kale, 1556 yılına kadar kalıntı halinde kalmış. İran seferi dönüşüne Ahlat’a gelen Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle kale yeniden inşa edilmiş.

Zal Paşa ve Mimar Sinan’a yaptırdığı kale, dörtgen mimariye ve 13 kuleye sahip. İlk yapıldığı tarihlerde, göle bakan kalenin içerisinde 350’ye yakın evden, camiye ve hamama kadar pek çok yaşam alanının bulunduğu bilinse de, ne yazık ki günümüze sadece kale kalıntıları kalabilmiş.

3. Adilcevaz Kalesi

adilcevaz kalesi

Bitlis’in doğa harikalarıyla dolu Adilcevaz ilçesinden bu sefer tarihi bir kale ile karşınızdayız. Bölgeye gelen İran Şahı Tacettin Alişan’ın isteği üzerine yapılan kale, H.940 yılında inşa edilmiş. Van Gölü’nü gören bir tepede yer alan Adilcevaz Kalesi, Kanuni Sultan Süleyman tarafından ele geçirilerek Osmanlı himayesine girmiş.

Zal Paşa tarafından yönetilen kale, tarihi bilgilere göre 38 kuleye sahipmiş ancak kuleler günümüze kadar ulaşamamış. Aktif olarak kullanıldığı dönemde içerisinde 70 hane ve camiden ambarlara kadar pek çok yapının yer aldığı kaleye, geldiğinizde içerisinde yer alan Davullu Mağarası’nı da ziyaret edebilirsiniz.

4. Bitlis Kalesi

bitlis kalesi

Bitlis’e geldiğinizde, şehir merkezinde yer alan tarihi kaleyi mutlaka göreceğinize eminiz. Bitlis çarşısının hemen üst kısmında yer alan kale, aynı zamanda şehre de adını veren Büyük İskender döneminin önemli komutanlarından Badlis’in isteğiyle inşa edilmiş. M.Ö 312 yılında inşa edilen kale, 56 metre yüksekliğinde surlarıyla dikkat çekiyor.

Derenin birleştiği alanda yer alan devasa bir kayanın üzerine kurulmuş olan kale, kullanıldığı dönemde adeta ayrı bir şehir olarak kullanılmış. İçerisinde 300 evden, cami ve hana kadar farklı yapıların yer aldığı yapı, çarşı ve bedestenlere de ev sahipliği yapıyor.

Camiler

5. Ulu Cami

ulu cami

Bitlis’in en meşhur tarihi yapılarından biri olan Ulu Cami, şehir merkezinde ve oldukça kolay bir ulaşım noktasında yer alıyor. Ebul Muzaffer Muhammed’in isteğiyle 1150 yılında inşa edilen cami, konik kubbesi ve tek minaresi ile dikkat çekiyor. Minare mimari açıdan Osmanlı özelliği taşıyor, zira 1492 yılında Osmanlılar tarafından inşa edilmiş.

Bitlis’in en eski tarihi yapılarından olan Ulu Cami, 17. Yüzyıldan itibaren günümüze gelene kadar birçok kez onarımdan geçirilmiş. Onarımlar nedeniyle tarihi dokusunu bir nebze kaybetmiş olsa da, mimari ve tarihi dokusunu hissetmek için camiyi ziyaret edebilirsiniz.

6. Gökmeydan Cami

gökmeydan cami

Bitlis’in şehir merkezinde yer alan tarihi Gökmeydan Cami, üzerinde yer alan kitabeye göre 1801 yılında inşa edilmiş. Dikdörtgen ve sivri mimariyle inşa edilen cami mimari yapısıyla dikkat çekiyor. Minaresinin üzerinde asimetrik motif ve işlemelerin yer aldığı camiyi, ibadet saatlerinden sonra ziyaret edebilirsiniz.

7. Şerefiye Külliyesi Ve Cami

şerefiye külliyesi ve cami

Şerefiye Külliyesi ve Cami, Bitlis’in şehir merkezinde yer alıyor. Üzerinde yer alan kitabesine göre 1529 yılında inşa edilmiş olan cami, IV. Şerefhan’ın isteğiyle yaptırılmış. İçerisinde medrese, imaret ve caminin bulunduğu külliye şehirden görülen doğu cephesinde yer alan motiflerle de dikkat çekiyor. Tarihi dokusunu korumaya devam eden cami, günümüzde ibadet için halen aktif olarak kullanılıyor.

8. Adilcevaz Tuğrul Bey Cami

adilcevaz tuğrul bey cami

Bitlis’in Adilcevaz ilçesinde yer alan tarihi bir diğer cami de, Tuğrul Bey Camisi. Bir diğer adıyla Zal Paşa Cami olarak bilinen tarihi yapıyla ilgili iki farklı tarihi veri bulunuyor. 16. Yüzyılda Zal Paşa tarafından inşa edildiği ya da eski bir caminin yine aynı tarihte yeniden onarıldığı bilgisi mevcut. Üzerinde ayrı ayrı on iki küçük kubbenin yer aldığı cami, Ahlat yolu üzerinde gölün kenarında oldukça güzel bir ziyaret noktasında yer alıyor.

9. Ahlat İskender Paşa Cami

ahlat iskender paşa cami

Listemizin camiler bölümünün son camisi de, Ahlat ilçesinde yer alıyor. Ahlat’ın eski kalesinin olduğu alanda bulunan İskender Paşa Cami, 1584 yılında inşa edilmiş. İskender Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan cami, Osmanlı’nın en güçlü padişahlarından Yavuz Sultan Selim döneminde yapılan önemli eserlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Daha sonra oğlu Kanuni Sultan Süleyman tarafından onarım ve genişletme çalışmalarının yapıldığı cami, Osmanlı mimarisinin en güzel örneklerinden biri.

Medreseler

10. İhlasiye Medresesi

ihlasiye medresesi

Bitlis’in şehir merkezinde bulunan önemli medreselerden biri olan İhlasiye, 1216 yılında Selçuklular tarafından inşa edilmiş oldukça etkileyici bir yapı. Selçuklu mimarisinin izlerinin tamamını taşıyan medrese, yapıldığı dönemde verdiği eğitimler sayesinde tarihte oldukça önemli bir yer tutuyor. Eski üniversiteler olarak adlandırılan medreselerin önemini bir kere daha kanıtlayan yapı, tarihi dokusuyla görenleri büyülüyor.

1589 yılında Bitlis hanı olan V. Şerefhan’ın onarımdan geçirttiği medrese, günümüzde arkeoloji müzesi olarak kullanılması için restorasyon sürecine alınmış. Bugün halen Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü’ne ait olan yapıyı, Bitlis geziniz sırasında ziyaret edebilirsiniz.

11. Yusufiye Medresesi

yusufiye medresesi

Bitlis’in etkileyici tarihi medreselerinden olan Yusufiye Medresesi’nin, üzerinde herhangi bir kitabe bulunmadığı için yapım tarihi net olarak bilinmiyor. Ancak mimari yapısından ve tarihi verilerden anlaşıldığı kadarıyla XVIII– XIX. Yüzyılda yapılmış olabileceği düşünülüyor. Kesme taş ve molozdan inşa edilen medrese, şehrin meşhur mezarlığının yer aldığı Cennet Çukuru’nun olduğu alana da oldukça yakın. Bir dönemler cezaevi olarak da hizmet veren medrese, şu anda halen restore aşamasında.

Hanlar

12. El Aman Hanı

el aman hanı

Bitlis’in Tatvan yolu üzerinde yer alan El Aman Hanı, Türkiye’nin en önemli tarihi hanlarından biri. Osmanlı Devleti döneminde inşa edilen han, Van Beylerbeyi olarak bilinen Köse Hüsrev Paşa tarafından 16. Yüzyılda inşa edilmiş. Hayrat amacıyla yapılan han, yapıldığı andan itibaren oldukça önemli ve hareketli bir kervansaray haline gelmiş. İçerisinde 45 odanın bulunduğu han, tarihi dokusuyla ziyaretçilerin yoğun ilgisini çekiyor.

Konaklama amacıyla kullanılan han, günümüzde halka açık olarak ziyaret ediliyor. Geniş avlusu ve beş bölümüyle mimari açıdan zevkli bir Osmanlı mimarisine sahip olan han, yakın zamanda restore edilmiş. İçerisinde restorandan hamama, kütüphaneden şark odalarına kadar vakit geçirebileceğiniz pek çok sosyal alan yer alıyor.

13. Hazo Han

hazo han

Kendisiyle aynı ismi taşıyan Hatuniye Köprüsü’nün yanı başındaki hanın üzerinde kitabe yer almıyor. Ancak tarihi kaynaklara göre  XI. Yüzyılda Abbasi sultanlarından olan Sultan Evhadullah’ın kızı olan Hamu Hatun’un yaptırdığı tahmin ediliyor. Kesme taştan, dikdörtgen mimariyle inşa edilen han, günümüzde ne yazık ki oldukça atıl bir durumda ziyaretçilerini bekliyor.

14. Papşin Hanı

papşin hanı

Bitlis’in tarihi eserlerinden birisi de Hüsrev Paşa Hanı olarak da bilinen Papşin Hanı. Tatvan Bitlis karayolu üzerinde yer alan han, tarihi kaynaklara göre 17.Yüzyılda dönemin Beylerbeyi Hüsrev Paşa tarafından yaptırılmış. Dönemin önemli hanlarından biri olan Papşin, kesme taş ve molozdan inşa edilmiş oldukça estetik bir yapı olarak günümüze kadar ulaşabilmiş, mutlaka ziyaret etmeniz gereken tarihi bir yer.

Türbeler

15. Emir Bayındır Kümbeti

emir bayındır kümbeti

Türkiye’nin önemli kümbetlerinden biri olan Emir Bayındır Kümbeti Bitlis’in Ahlat ilçesinde yer alıyor. Mimari yapısıyla oldukça ilgi çeken kümbet, ilk gördüğünüz anda mimari estetiğiyle sizi büyüleyebilir. Üzerinde yer alan kitabeye göre Bayındır İbni Rüstem’in isteği üzerine 1477 yılında inşa edilen kümbet, Taht-ı Süleyman mahallesinde yer alıyor.

16. Emir Ali Kümbeti

emir ali kümbeti

Emir Ali Kümbeti, Bitlis’in Ahlat ilçesinde yer alıyor. İki kubbe mahallesinde yer alan kümbetin üzerinde yer alan kitabe ne yazık ki Rus harbinde kırılmış. Ancak tarihi kaynaklara ve verilere göre kümbetin 1306 yılında yaptırıldığı biliniyor. Ahlat’ta yer alan kümbetler içerisinde en ilginç mimari yapıya sahip olan Emir Ali Kümbeti, içerisinde yer alan eyvanıyla dikkat çekiyor.

17. Usta Şagirt Kümbeti

usta şagirt kümbeti

Usta Şagirt ya da Usta Şakirt adıyla bilinen kümbet, Ahlat ilçesinde yer alan çok sayıdaki kümbetlerden birisi. Aynı zamanda ilçedeki en büyük kümbet olarak bilinen Usta Şagirt Kümbeti, üzerinde kitabesi bulunamadığı için ne zaman yapıldığı tam olarak bilinmiyor. Eskiden yanında yer alan kümbetin yapılış tarihine göre 13.Yüzyılda yapıldığı düşünülen kümbet, 3 penceresinden, 7 metre uzunluğundaki silindir yapısına, mimari yapısıyla görenlerin ilgisini çekiyor.

18. Çifte Kümbet

çifte kümbet

13.Yüzyılda inşa edilen Çifte Kümbet, iki ayrı kümbet olarak karşımıza çıkıyor. En büyük kümbet, Bugatay Aka ile Şirin Hatun için inşa edilmiş. Diğer daha küçük olan kümbet ise, Esen Tekin Hatun ve Hüseyin Timur için yapılmış. İkinci kümbetin üzerinde yer alan kitabesinde 1280 yılında inşa edildiği yazıyor, ancak birinci kümbetin net bir yapım tarihi yok. Taş ustalığının mükemmel inceliklerini gözlemleyebileceğiniz kümbetleri, tarihi gezinizde ziyaret etmeyi unutmayın.

19. Abdurrahman Gazi Türbesi

abdurrahman gazi türbesi

Bitlis’in tarihinde önemli yer tutan Abdurrahman Gazi, Ahlat’ta yer alan türbesiyle, bölgeye gelenlerin ilk ziyaret ettiği yerlerden birisi. Hz. Ömer’in döneminde orduda Ahlat’ı fethetmek için görevlendirilen kişilerden biri olan Abdurrahman Gazi, Ahlat’ta şehit düştüğü için türbesi de burada yer alıyor. Tam olarak şehit düştüğü yerde yapıla türbe, daha sonradan 1974 yılında bölgenin önde gelen taş ustalarından Tahsin Kalender’e yeniden restore ettirilmiş. Aslında uygun olarak oldukça özenli bir biçimde restore edilen kümbeti, Bitlis geziniz sırasında ziyaret etmeyi unutmayın.

20. Şeyh Babo Kümbeti

şeyh babo kümbeti

Üryan Baba Türbesi adıyla da bilinen kümbet, Bitlis halkının en sık ziyaret ettiği tarihi türbelerden birisi. İnönü Mahallesi’nde yer alan kümbet, aslen Ahlat’lı olduğu bilinen geçmişte yaşamış önemli bir şahsa ait. Şeyh Babo adıyla bilinen Üryan Baba, dünya malı ile nefis terbiyesini sağlayabilmiş, hak yolunda olan, vücuduna sardığı abasından başka mal varlığı olmayan bir kişi olarak tarihte karşımıza çıkıyor. Türbenin üzerinde yapım tarihi ve kim tarafından yaptırıldığıyla ilgili net bir kitabe yok ancak, türbenin içinde yer alan mezar taşında 1834 tarihi yazılı. Bitlis seyahatiniz sırasında ziyaret edebileceğiniz kümbeti, listenize ekleyebilirsiniz.

21. Küfrevi Türbesi

küfrevi türbesi

Osmanlı hanedana oldukça yakın isimlerden biri olan Küfrevi Ailesi mensuplarından Şeyh Muhammet Küfrevi’nin türbesi, Bitlis’in merkezinde yer alıyor. Üzerinde yer alan kitabesine göre 1898 yılında yaptırılan türbe, dönemin padişahı Abdülhamit’in isteğiyle yaptırılmış. İtalyan mimar Alberto’nun yaptığı türbe, Bizans vitraylarına da sahip. Üzerinde yer alan ince işleme desenleri ise ne yazık ki Rus istilası sırasında zarar verilerek boyanmış. Dört kubbesi ve revaklarıyla dikkat çeken bu mimari güzelliğe sahip türbeyi, şehir merkezine geldiğinizde ziyaret edebilirsiniz.

Tarihi Köprüler

22. Narlıdere Köprüsü

narlıdere köprüsü

Bitlis’in Diyarbakır karayolu üzerinde 32 km güneyde yer alan köprü, Selçuklu döneminden günümüze gelen oldukça önemli bir tarihi eser. Üzerinde kitabe bulunmadığı için köprünün tam olarak ne zaman ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmiyor. Selçuklu döneminde inşa edilen köprünün daha sonradan Osmanlı döneminde onarımdan geçirildiği de biliniyor. Kesme taş ve molozdan inşa edilen köprü, tek kemeri ve kemer üzerinde yer alan iki gözüyle dikkat çekiyor. Halen kullanıma açık olan köprü, Bitlis’te görmeniz gereken önemli eserlerden birisi.

23. Ahlat Emir Bayındır Köprüsü

ahlat emir bayındır kümbeti

Bitlis’te yer alan tarihi bir diğer köprü ise, Akkoyunlular döneminde inşa edilen Emir Bayındır Köprüsü. Köprü oldukça küçük, ancak mimari yapısı o kadar güzel ki, Bitlis’te görmeniz gereken yerler listenizde mutlaka yer almalı. Çevresinde yer alan doğal güzelliklerle, doğa turu sırasında görebileceğiniz köprü, Bitlis’in Hamam Önü mevkisinde yer alıyor. Yapıldığı dönemde yayaların ve kervanların aktif olarak kullandığı köprü, derenin iki ayrı yakasını birleştiriyor. Ahlat’ın ilçesine özgü olarak bilinen volkanik taştan inşa edilen köprüyü, güzel bir koru gezisi sırasında ziyaret edebilirsiniz.

Müze ve Ören Yeri

24. Bitlis Etnografya Müzesi

bitlis etnografya müzesi

Bitlis’in şehir merkezinde yer alan Bitlis Etnografya Müzesi, şehre 2005 yılında kazandırılmış oldukça önemli bir müze. Şehrin etnik geçmişini ve kültürel ögelerini en güzel gözlemleyebileceğiniz sergi alanlarına ve işçilik eserlerine ev sahipliği yapıyor. Yöresel el sanatları ürünlerini ve Bitlis’in tarihi dokusunu keşfetmek isterseniz, şehir merkezinden yürüyerek ya da şehir içi otobüsleriyle müzeye kolayca ulaşabilirsiniz.

Adres: Taş, Cumhuriyet Cd. No:90, 13000 Bitlis Merkez/Bitlis
Ziyaret Saatleri: 08:00 – 20:00
Giriş Ücreti: Ücretsiz

25. Ahlat Müzesi

ahlat müzesi

Bitlis’in Ahlat ilçesinde yer alan Ahlat Müzesi, bir diğer adıyla Selçuklu Müzesi olarak da biliniyor. 1971 yılında açılan müze, Ahlat ilçesinde yer alan ve kazı çalışmaları sonucu ortaya çıkan tarihi eserlere ev sahipliği yapıyor. M.Ö 2000 yılından günümüze kadar ulaşabilmiş eserlerin ve, 1965-1991 yıllarında bölgede yapılan çalışmalarda ortaya çıkarılan kalıntıları görmek isterseniz, Ahlat Müzesi’ni mutlaka ziyaret etmelisiniz.

Adres: İki Kubbe Mah. Tatvan Yolu Üzeri Ahlat Merkez/Bitlis, Türkiye
Ziyaret Saatleri: 07:30-16:30
Giriş Ücreti: Ücretsiz

26. Ahlat Selçuklu Mezarlığı

ahlat selçuklu mezarlığı

Bitlis listemizin en ilgi çekici mekanlarından biri olan Ahlat Selçuklu Mezarlığı, Bitlis’in Ahlat ilçesinde yer alıyor. Unesco tarafından da Dünya Kültür Mirası geçici listesine alınan mezarlık, Selçuklulardan günümüze kalan oldukça önemli bir eser. Bitlis’e geldiğinizde görmeniz gereken yerlerin başında gelen mezarlık, 210 dönümlük alanda yer alıyor. Türklerin Anadolu’ya gelişinde ‘Anadolu’nun tapusu’’ olarak adlandırılan Ahlat’ta yer alan tarihi alan, 1400 mezar taşından oluşuyor. Taşların üzerinde yer alan epigrafik yazılarla tarihe ışık tutan kalıntılar, geçmişin gün yüzüne çıkmasında oldukça önemli bir rol oynuyor.

12 veya 13. Yüzyılda dikildiği düşünülen taşlar, taş işlemenin de en güzel örneklerinden.İlk çalışmaların 1996 yılında başladığı alanda, son olarak 2011 yılında restore çalışması gerçekleştirilmiş. Araştırmaların halen devam ettiği mezarlığa, Ağrı-Bitlis karayolu üzerinden ulaşabilirsiniz.

27. Ahlat Harabeşehir Kaya Evleri

ahlat harabeşehir kaya evleri

Bitlis’in tarihi eserlerinin çoğunun bulunduğu ilçe olan Ahlat’ta yer alan bir diğer ziyaret edilmesi gereken nokta da, meşhur Ahlat Harabeşehir Kaya Evleri. Urartular döneminde de aktif olarak kullanılan antik şehrin, ilk çağda kurulmuş olabileceği düşünülüyor. Her dönem başka amaçlarla kullanılan antik alan, kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş. Bölgenin ilk kaya yerleşim alanlarından biri olduğu düşünülen evler, zamanla yaşanan deprem ve iklimsel olaylar nedeniyle zarar görmüş. Pek çok oda ve tamamen bir ev düzeniyle tasarlanan kaya evleri, Ahlat ilçesinin Hamamönü mevkisinde yer alıyor.

Manastır

28. Aghperig Manastırı

aghperig manastırı

Listemizin son maddesinde ise, şehrin tarihi manastırı olarak bilinen Aghperig Manastırı yer alıyor. Vantir Manastırı olarak da bilinen tarihi yapı, Sasun Dağları’nda yer alan oldukça etkileyici bir Ermeni manastırı olarak karşımıza çıkıyor. 1950 metrelik rakımda yer alan manastırın, üzerinde herhangi bir kitabe bulunmadığı için tam olarak ne zaman ve kim tarafından yaptırıldığı bilinmiyor. Ancak tarihi kaynaklara göre 12. Yüzyıldan itibaren tarihi belgelerde adı geçmeye başlayan manastırın, daha eski bir tarihe dayandığı düşünülüyor.

Uzun yıllar kullanılan manastır, çok defa yağmalanmış ve önemli tarihi olaylara tanıklık etmiş bir yapı. Son olarak 19.Yüzyılda yetim çocuklar için bir okul haline getirilen manastır, o dönemden sonra ne yazık ki atıl bir şekilde kalmış. Aradan geçen uzun yılların ardından oldukça yıpranan manastır, halen dağın üzerinde ziyaretçilerini bekliyor.

Gittiği şehrin tarihi yerlerini keşfetmeyi ve geçmişin dokusunu görmek isteyenler için hazırladığımız Bitlis tarihi yerler listemiz burada sona eriyor. Listemizi beğendiyseniz, ya da eklemek istediğiniz ve bildiğiniz başka tarihi yerler var ise, aşağıda yer alan yorumlar kısmına yazarak bizimle paylaşabilirsiniz. 🙂 

DÜŞÜNCELERİNİZİ BİZİMLE PAYLAŞIN, YORUM YAZIN!

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.